Kosten advocaat bij onteigening: wie betaalt?

Kosten van advocaat en deskundigen bij onteigening

Geschreven door Wiert Leistra
11 maart 2025

Wie betaalt de kosten van een advocaat bij onteigening? U hebt niet om een onteigening gevraagd. Daarom worden redelijke kosten van een advocaat en deskundigen, zoals een taxateur of rentmeester, in beginsel vergoed. De regels verschillen wel per fase en de vergoeding is niet onbeperkt. In dit artikel leest u waar u per fase op kunt rekenen en waar het in de praktijk misgaat.

De dubbele redelijkheidstoets

Kosten moeten aan twee voorwaarden voldoen:

het moet redelijk zijn dat u de kosten hebt gemaakt;
de omvang van de kosten moet redelijk zijn.

Over de eerste voorwaarde bestaat bij onteigening meestal weinig discussie. Het inschakelen van een advocaat en taxateur wordt in de regel als redelijk gezien. De discussie gaat vooral over het aantal uren en soms over de tarieven. De rechter toetst dit als de onteigenaar concreet bezwaar maakt.

Kosten van de advocaat bij onteigening: vergoeding per fase

Minnelijk overleg. Ook kosten die u in deze fase maakt, kunnen voor vergoeding in aanmerking komen. Sommige overheden, zoals Rijkswaterstaat, werken met een eigen regeling, vaak met een vast bedrag dat bij gegronde redenen kan worden aangepast. Vraag vooraf om duidelijkheid en leg afspraken schriftelijk vast. Komt u tot een koop, dan moet de vergoeding in de overeenkomst staan.
Procedure tegen het plan. Voor procedures over bijvoorbeeld een omgevingsplan gelden de gewone regels van het bestuursrecht. Die vergoeding is doorgaans forfaitair en dus lager dan de werkelijke kosten.
Zienswijze. Onder het oude recht oordeelde de Hoge Raad dat de kosten van juridische bijstand in de administratieve fase moesten worden vergoed, omdat die rechtstreeks samenhingen met de onteigening (ECLI:NL:HR:2015:250). Laat beoordelen hoe dit in uw zaak onder de Omgevingswet uitpakt.
Bekrachtiging en hoger beroep. Hiervoor gelden eigen regels. Zo kunt u de Raad van State vragen het bestuursorgaan in de proceskosten te veroordelen (artikel 16.120 Omgevingswet). Dat vraagt een gespecificeerd en tijdig verzoek, met een opgave van de gemaakte en verwachte kosten.
Schadeloosstellingsprocedure. De advocaatkosten, griffierechten en andere redelijke deskundigenkosten kunnen onderdeel zijn van de vergoeding. De kosten van deze procedure komen in beginsel voor rekening van de onteigenaar.
Cassatie. Onder het oude recht gold in cassatie geen volledige kostenvergoeding (ECLI:NL:HR:2008:BF0415). Laat vooraf beoordelen wat er in uw zaak geldt.

Waar gaat het mis?

Vage declaraties. Omschrijvingen als “advieswerkzaamheden” of “diversen” kunnen ertoe leiden dat kosten niet of niet volledig worden vergoed (ECLI:NL:RBZWB:2024:7286).
Afronden. Een rechtbank matigde de kosten van een deskundige die zijn werkzaamheden steeds op minimaal een uur afrondde (ECLI:NL:RBZWB:2024:7303).
Andere procedures. Kosten voor een aparte handhavings- of vergunningprocedure horen meestal niet bij de onteigening, ook niet als het geschil daardoor is ontstaan.
Uw eigen tijd. De tijd die u zelf aan de zaak besteedt, wordt in beginsel niet vergoed (ECLI:NL:HR:2001:AA9973).
Te veel uren. De rechter kan de kosten matigen als hij het aantal uren te hoog vindt. In een zaak werd zestig uur voor een pleitnota weinig efficiënt geacht (ECLI:NL:RBLIM:2024:5036).
Tarieven. Ervaring buiten de advocatuur rechtvaardigt niet zomaar het uurtarief van een ervaren advocaat (ECLI:NL:RBZWB:2024:2581).

Een verweer dat niet slaagt, is overigens niet automatisch kansloos. De kosten daarvan kunnen dus wel voor vergoeding in aanmerking komen (ECLI:NL:RBNHO:2024:7384).

Btw

Kunt u de btw over de kosten niet verrekenen, dan is die in beginsel een schadepost. Dat oordeelde de Hoge Raad onder het oude recht (ECLI:NL:HR:2016:531). Bent u ondernemer, overleg dan met uw adviseur hoe dit in uw situatie werkt.

Griffierecht en verplichte advocaat

In de schadeloosstellingsprocedure hebt u een advocaat nodig als u een verweerschrift wilt indienen. Ook griffierecht kan aan de orde zijn. In de bestuursrechtelijke procedure is een advocaat niet verplicht. Blijft u achter met kosten die u niet kunt betalen? Mogelijk komt u in aanmerking voor gesubsidieerde rechtsbijstand, afhankelijk van uw inkomen en vermogen.

Praktische tips over de kosten van uw advocaat bij onteigening

Spreek vooraf af hoe en wanneer de kosten worden gedeclareerd.
Vraag uw adviseurs om een duidelijke specificatie van elk onderdeel van hun werk.
Bewaar facturen en betalingsbewijzen.
Neem de kosten op in uw schadeberekening, ook als de zaak nog loopt.

Wie maakt welke kosten?

Spreek binnen uw eigen team duidelijk af wie wat doet. Werken uw advocaat, taxateur en accountant langs elkaar heen, dan is de kans groter dat de onteigenaar of de rechter uren als dubbel beschouwt. Een korte taakverdeling kan dat voorkomen en maakt ook de latere declaratie eenvoudiger te verdedigen.

De kosten van uw advocaat bij onteigening zijn dus vaak geen reden om af te zien van advies. Bespreek daarom vooraf hoe de kosten worden bijgehouden.