In de schadeloosstellingsprocedure draait het om de hoogte van uw vergoeding. Komt u niet tot een akkoord over de vergoeding, dan stelt de civiele rechter het bedrag vast. Dat gebeurt in een aparte procedure, die los staat van de vraag of de onteigening mag. U krijgt daarin eerst een voorlopige en later een definitieve schadeloosstelling. In dit artikel leest u hoe de procedure verloopt en wat u kunt doen om er het beste uit te halen.
Wie start de procedure en wanneer?
De onteigenaar moet de rechtbank vragen de schadeloosstelling vast te stellen. Dat kan zodra de onteigeningsbeschikking is bekendgemaakt, dus nog voor de bekrachtiging. Hij mag ook wachten, bijvoorbeeld tot de uitspraak van de bestuursrechter. Het verzoek moet wel binnen twaalf maanden nadat de beschikking onherroepelijk is geworden, zijn ingediend. Anders vervalt de beschikking.
Voor deze procedure is een advocaat verplicht. In het verzoekschrift staat welk bedrag de onteigenaar aan elke belanghebbende aanbiedt.
Hoe verloopt de schadeloosstellingsprocedure?
- Verzoekschrift. De rechtbank stuurt het verzoekschrift aan u door.
- Verweerschrift. U kunt via uw advocaat reageren met een verweerschrift en bewijsstukken.
- Tussenbeschikking. De rechter benoemt meestal drie deskundigen, zoals een taxateur, een agrarisch deskundige of een jurist, en plant een bezoek ter plaatse.
- Descente. De rechter en deskundigen bekijken samen met de partijen de situatie op de plek zelf. Vaak kunnen partijen daar ook een mondelinge toelichting geven.
- Voorlopige schadeloosstelling. In principe stelt de rechter deze na de descente vast.
- Deskundigenrapport. De deskundigen sturen een concept. Beide partijen kunnen schriftelijk reageren, waarna het definitieve rapport volgt.
- Zitting. Partijen en deskundigen kunnen hun standpunt toelichten. Nieuwe stukken moeten minimaal tien dagen vóór de zitting binnen zijn.
- Eindbeschikking. De rechter stelt de schadeloosstelling vast, in principe binnen zes weken na de zitting.
Tegen de eindbeschikking is alleen cassatie bij de Hoge Raad mogelijk, via een cassatieadvocaat. Er is dus geen hoger beroep bij een gerechtshof. De feiten en de waardering worden in eerste aanleg dus in feite definitief vastgesteld. Dat maakt deze procedure extra belangrijk.
Wat is de voorlopige schadeloosstelling?
De voorlopige schadeloosstelling is een voorschot op het definitieve bedrag. In beginsel is die gelijk aan het aanbod in het verzoekschrift, dus 100% daarvan. Onder het oude recht was dat 90%. De rechter kan een ander bedrag vaststellen, of het bedrag aan een andere belanghebbende toewijzen.
De betaling is een voorwaarde voor de eigendomsovergang. U ontvangt dus geld vóórdat de eigendom overgaat. De onteigenaar bepaalt wel zelf wanneer hij betaalt, en daarmee mede het moment waarop de akte kan worden opgemaakt. Zie De onteigeningsakte: wanneer gaat de eigendom over?
In de eindbeschikking wordt de definitieve schadeloosstelling verrekend met de voorlopige. Valt de definitieve vergoeding hoger uit, dan volgt een nabetaling. Is die lager, dan kan dat juist tot terugbetaling leiden. Houd daar rekening mee als u het voorschot besteedt.
De rol van de deskundigen
De rechter moet zelfstandig tot een oordeel komen over de schade, maar het rapport van de deskundigen weegt in de praktijk zwaar. De deskundigen kiezen zelf de waarderingsmethode die zij het meest geschikt vinden. Eigen deskundigen van partijen kunnen hun rapport aanvullen en bekritiseren. Zie De werkelijke waarde en de peildatum.
Twee procedures tegelijk
De schadeloosstellingsprocedure kan al lopen terwijl de bestuursrechter de beschikking nog beoordeelt. U kunt dus over het bedrag procederen en tegelijk bezwaar hebben tegen de onteigening zelf. Dat vraagt om goede afstemming. Deelname aan de ene procedure betekent niet dat u uw bezwaren in de andere laat vallen, maar het is verstandig dat uw standpunten op elkaar aansluiten. Zie De onteigeningsprocedure stap voor stap.
Ook tijdens deze procedure kunt u nog tot een akkoord komen. Een overeengekomen schadeloosstelling kan in een proces-verbaal worden opgenomen, en kan ook de basis zijn voor de onteigeningsakte.
Hoe bereidt u zich voor op de schadeloosstellingsprocedure?
Een goede voorbereiding op de descente is belangrijk. Zorg dat zichtbaar en gedocumenteerd is wat er op het perceel aanwezig is. Na de eigendomsovergang kan de situatie immers veranderen. Geef de deskundigen tijdig onderbouwde stukken en reageer inhoudelijk op het conceptrapport. Wat in die fase niet naar voren is gebracht, is later moeilijker recht te zetten.
Noteer ook alle kosten en schadeposten die u al hebt gemaakt, zodat die in de begroting terechtkomen. Over de kosten van de procedure leest u meer in Kosten van advocaat en deskundigen bij onteigening.
Wat als u het niet eens bent met het rapport?
Geef uw bezwaren tijdig en concreet door, bij voorkeur met een onderbouwing van uw eigen deskundige. Noem welke uitgangspunten volgens u onjuist zijn en welke feiten ontbreken. Algemene kritiek weegt minder zwaar dan een concrete reactie op de berekening.
De stappen van de schadeloosstellingsprocedure staan ook beschreven bij de Rechtspraak. Daarnaast is het goed te weten dat de schadeloosstellingsprocedure parallel kan lopen aan de bekrachtiging.
Conclusie over de schadeloosstellingsprocedure
De rechter beslist zelfstandig over de schade, maar het deskundigenrapport weegt zwaar. Investeer daarom vooral in de fase van descente en rapport. Wat de schadeloosstelling omvat, leest u in Schadeloosstelling bij onteigening: het overzicht.
Wilt u eens kosteloos praten over uw situatie? Bel ons op 026 – 382 6417 of mail naar info@liebregtsleistra.nl.
