De onteigeningsprocedure bestaat uit drie onderdelen: de onteigeningsbeschikking met bekrachtiging door de rechter, de schadeloosstellingsprocedure en de inschrijving van de onteigeningsakte. De eerste twee lopen gedeeltelijk tegelijk. Daaraan gaat vrijwel altijd een periode van onderhandelen vooraf. In dit artikel lopen wij de stappen en termijnen na.

Stap 1 van de onteigeningsprocedure: minnelijk overleg

De onteigenaar moet eerst proberen uw eigendom vrijwillig te kopen. Hij doet minimaal één schriftelijk aanbod in geld. Daarop krijgt u gebruikelijk vier weken om te reageren. Reageert u niet, dan volgt meestal een herinnering met een kortere termijn. De onderhandelingen worden vastgelegd in een logboek en lopen tijdens de procedure door. Lees meer in Minnelijk overleg: wat is een redelijke poging?

Stap 2: ontwerp-onteigeningsbeschikking

Het bevoegd gezag stuurt belanghebbenden het ontwerp toe en maakt het bekend in het officiële publicatieblad. Het ontwerp ligt met de bijbehorende stukken zes weken ter inzage, zowel digitaal als op een fysieke locatie. In die periode kunt u als belanghebbende een zienswijze indienen, schriftelijk of mondeling. Een hoorzitting is niet verplicht, maar komt wel voor. Zie De zienswijze tegen een ontwerp-onteigeningsbeschikking.

Stap 3: onteigeningsbeschikking

Daarna volgt de definitieve beschikking. Die mag pas worden gegeven als het plan waarop de onteigening steunt is vastgesteld of verleend. Dat plan hoeft op dat moment nog niet onherroepelijk te zijn.

De beschikking motiveert het onteigeningsbelang, de noodzaak en de urgentie, en gaat in op de zienswijzen. Ook staan erin welke percelen het betreft, wie de eigenaren en beperkt gerechtigden zijn en wie de onteigenaar is. U ontvangt de beschikking en de stukken liggen opnieuw zes weken ter inzage.

Stap 4: bekrachtiging bij de bestuursrechter

Het bevoegd gezag moet binnen zes weken na de terinzagelegging de rechtbank om bekrachtiging vragen. Doet het dat te laat, dan moet het opnieuw een beschikking geven.

In dezelfde periode kunt u schriftelijk bedenkingen indienen bij de rechtbank. Dat kan ook als u eerder geen zienswijze hebt ingediend. Het bevoegd gezag krijgt vervolgens in beginsel vier weken om te reageren. Daarna volgt doorgaans een zitting. De rechtbank doet in beginsel binnen zes maanden uitspraak. Zie Bekrachtiging, bedenkingen en hoger beroep.

Stap 5: hoger beroep

Tegen de uitspraak staat binnen zes weken hoger beroep open bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Die termijn begint de dag nadat de rechtbank de uitspraak heeft verzonden. Hoger beroep staat in beginsel alleen open voor belanghebbenden die bedenkingen hebben ingediend, en voor het bevoegd gezag. De Afdeling doet in beginsel binnen zes maanden uitspraak nadat de verwerende partij heeft kunnen reageren.

Na de definitieve bekrachtiging legt het bevoegd gezag de uitspraak samen met de beschikking ter inzage. De beschikking treedt de dag daarna in werking.

Stap 6: schadeloosstellingsprocedure

Al na de bekendmaking van de beschikking kan de onteigenaar de civiele rechter vragen de schadeloosstelling vast te stellen. Hij hoeft niet te wachten op de bekrachtiging, maar kan dat wel doen. Dient hij het verzoek niet binnen twaalf maanden na het onherroepelijk worden van de beschikking in, dan vervalt de beschikking.

De rechter benoemt deskundigen, bezoekt de locatie en stelt een voorlopige schadeloosstelling vast. Na het deskundigenbericht volgt de definitieve schadeloosstelling. Daartegen is alleen cassatie mogelijk. Zie De schadeloosstellingsprocedure en het voorschot.

Stap 7: onteigeningsakte

De notaris kan de akte alleen opmaken als aan drie voorwaarden is voldaan:

• de beschikking is onherroepelijk;
• het onderliggende plan is onherroepelijk;
• de voorlopige schadeloosstelling is betaald.

De onteigenaar moet de notaris binnen twee maanden nadat aan deze voorwaarden is voldaan om de akte vragen. Doet hij dat te laat, dan moet hij volgens de wetsgeschiedenis een nieuwe procedure beginnen. Met de inschrijving gaat de eigendom over. De procedure over de definitieve schadeloosstelling kan dan nog doorlopen. Zie De onteigeningsakte: wanneer gaat de eigendom over?

Hoe lang duurt de onteigeningsprocedure?

De wetgever ging uit van ongeveer 17 maanden vanaf de terinzagelegging van het ontwerp tot de inschrijving van de akte, en van ongeveer 25 maanden met hoger beroep. De onderhandelingen vooraf tellen daarin niet mee. Omdat nog weinig zaken het hele traject hebben doorlopen, moet de praktijk uitwijzen of deze schatting klopt.

Welke termijnen gelden in de onteigeningsprocedure?

• Zes weken voor een zienswijze, vanaf het begin van de terinzagelegging van het ontwerp.
• Zes weken voor bedenkingen, vanaf de dag na de terinzagelegging van de beschikking.
• Zes weken voor hoger beroep, vanaf de dag na verzending van de uitspraak.

Daarnaast lopen er mogelijk termijnen in de procedure tegen het plan waarop de onteigening steunt. Bezwaren tegen dat plan kunt u namelijk niet meer in de onteigeningsprocedure aanvoeren.

Meer uitleg over de onteigeningsprocedure vindt u ook bij het Informatiepunt Leefomgeving. Daarnaast kan elke onteigeningsprocedure eigen aandachtspunten hebben, afhankelijk van het project.

Conclusie over de onteigeningsprocedure

De procedure kent harde termijnen die snel kunnen verstrijken, soms in meerdere procedures tegelijk. Noteer daarom de data zodra u een kennisgeving ontvangt, en laat tijdig beoordelen welke stap voor u zinvol is. Wie de eisen voor onteigening wil nakijken, leest verder in Wanneer mag de overheid onteigenen?

Wilt u eens kosteloos praten over uw situatie? Bel ons op 026 – 382 6417 of mail naar info@liebregtsleistra.nl.