Wat is onteigening? Dit moet u als eigenaar weten

Geschreven door Wiert Leistra
3 maart 2026 · 5 minuten leestijd

Onteigening betekent dat de overheid u uw eigendom ontneemt, omdat zij die nodig heeft voor een project in het algemeen belang. Denk aan een nieuwe weg, een woonwijk of waterberging. U kunt dit niet zomaar tegenhouden, maar u staat ook niet machteloos. De overheid moet aan strenge voorwaarden voldoen, de rechter kijkt altijd mee en u hebt recht op een volledige schadeloosstelling.

In dit artikel leest u hoe onteigening werkt, wat u als eigenaar kunt doen en waar u meer informatie vindt over elke stap.

Wat is onteigening en waarom mag de overheid dat?

De basis staat in artikel 14 van de Grondwet. Onteigening mag alleen in het algemeen belang en in beginsel alleen als de schadeloosstelling vooraf is verzekerd.

De uitwerking staat sinds 1 januari 2024 in de Omgevingswet. Daarmee is de procedure ingrijpend veranderd. Oudere informatie over een Koninklijk Besluit of de Kroon geldt dus meestal niet meer voor nieuwe zaken. Lees meer in Onteigening onder de Omgevingswet: wat is er veranderd?

De oude Onteigeningswet bestaat nog wel, maar vooral voor buitengewone omstandigheden zoals oorlog of een ramp. Voor verzoeken die vóór 2024 bij de Kroon zijn ingediend, geldt nog het oude recht.

Wanneer mag de overheid onteigenen?

De overheid moet aan drie voorwaarden voldoen:

  • Onteigeningsbelang: de onteigening dient het algemeen belang van de fysieke leefomgeving. De beoogde ontwikkeling moet zijn vastgelegd in een omgevingsplan, een projectbesluit of een omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit.
  • Noodzaak: onteigening moet het laatste middel zijn. De onteigenaar moet eerst een redelijke poging hebben gedaan om uw eigendom te kopen. Noodzaak ontbreekt ook als u de ontwikkeling zelf kunt en wilt uitvoeren op de manier die de overheid beoogt.
  • Urgentie: aannemelijk moet zijn dat binnen drie jaar na de inschrijving van de onteigeningsakte met de uitvoering wordt begonnen.

Daarnaast gelden de algemene beginselen van behoorlijk bestuur, zoals zorgvuldigheid en evenredigheid. Deze voorwaarden werken wij verder uit in Wanneer mag de overheid onteigenen?

Onteigening begint met onderhandelen

Onteigening begint bijna altijd met een gesprek. De overheid laat uw eigendom taxeren en doet u een aanbod. Minimaal één schriftelijk aanbod in geld hoort daarbij.

Ook een lopende procedure sluit een akkoord niet uit. Volgens de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur leidt het starten van een onteigeningsprocedure in ongeveer 95% van de gevallen alsnog tot overeenstemming. Goede onderhandelingen zijn dus vaak bepalend voor de uitkomst. Lees daarover meer in Minnelijk overleg: wat is een redelijke poging?

Hoe verloopt de procedure?

Lukt een koop niet, dan volgt de formele procedure. Op hoofdlijnen ziet die er zo uit:

  1. Ontwerpbeschikking. De gemeenteraad, het waterschapsbestuur, Provinciale Staten of de minister legt een ontwerp-onteigeningsbeschikking zes weken ter inzage. U kunt in die periode een zienswijze indienen.
  2. Onteigeningsbeschikking. Daarna volgt de definitieve beschikking. Die wijst de onroerende zaken aan die worden onteigend.
  3. Bekrachtiging door de rechter. De bestuursrechter moet de beschikking altijd beoordelen, ook als niemand bezwaren heeft ingediend. U kunt binnen zes weken nadat de beschikking ter inzage is gelegd bedenkingen indienen.
  4. Hoger beroep. Tegen de uitspraak van de rechtbank staat binnen zes weken hoger beroep open bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Dat kan in beginsel alleen als u eerder bedenkingen hebt ingediend.
  5. Schadeloosstelling. De civiele rechter stelt het bedrag vast. Deze procedure kan al beginnen na de bekendmaking van de beschikking en loopt dus gedeeltelijk gelijk op met de bekrachtiging.
  6. Onteigeningsakte. De eigendom gaat over zodra de notariële akte is ingeschreven. Daarvoor moeten de beschikking en het onderliggende besluit onherroepelijk zijn en moet de voorlopige schadeloosstelling zijn betaald.

Elke stap en de bijbehorende termijnen vindt u in De onteigeningsprocedure stap voor stap.

Op welke vergoeding hebt u recht?

De schadeloosstelling moet alle schade dekken die een rechtstreeks en noodzakelijk gevolg is van de onteigening. Afhankelijk van uw situatie kan het gaan om:

  • de waarde van uw grond of gebouw;
  • de waardevermindering van wat u overhoudt;
  • inkomensschade of bedrijfsschade;
  • kosten voor verhuizing en herinrichting;
  • belasting- en financieringsschade;
  • redelijke kosten van uw advocaat en taxateur.

Het aanbod van de overheid is niet automatisch hetzelfde als waar u recht op hebt. Een eigen berekening is daarom belangrijk.

Bent u geen eigenaar?

Onteigening raakt ook huurders, pachters en anderen met een recht op de onroerende zaak. Onder de Omgevingswet wordt altijd de onroerende zaak zelf aangewezen en niet afzonderlijk een huur- of pachtrecht. Dat heeft de Raad van State in 2026 bevestigd (ECLI:NL:RVS:2026:629).

Wie weet wat onteigening is en welke stappen volgen, kan daarom beter bepalen wanneer actie nodig is.

Conclusie: wat is onteigening?

De overheid kan uw eigendom onteigenen, maar alleen als het algemeen belang dat vraagt, onteigening echt nodig en urgent is, en de rechter de beschikking bekrachtigt. U krijgt in dat traject op meerdere momenten de kans om uw standpunt naar voren te brengen. Hoe eerder u uw positie laat beoordelen, hoe meer mogelijkheden u nog hebt.

Wilt u eens kosteloos praten over uw situatie? Bel ons op 026 – 382 6417 of mail naar info@liebregtsleistra.nl.

LiebregtsLeistra

Waar kunnen we u mee helpen?

Contact